Vanaf 2005 moet je in Nederland altijd je paspoort of een ander geldig legitimatiebewijs bij je dragen. Vreemd genoeg heb ik daar nog vrijwel niemand tegen horen protesteren, terwijl ik het een van de vreselijkste en schandelijkste maatregelen van de laatste tijd vind. Het lijkt wel of iedereen zo gefixeerd is op het begrip "veiligheid" dat dit soort maatregelen niet meer kritisch bekeken wordt.

Misschien ligt het wel aan het feit dat ik ben opgegroeid in Maastricht, tegen de Belgische grens aan. Ik heb daar net iets te vaak de botte willekeur van de Belgische rijkswacht meegemaakt. In principe mocht je zonder paspoort de grens met België oversteken, maar eenmaal in België moest je je altijd kunnen legitimeren. In de praktijk kwam het er op neer dat je in de jaren zestig als langharige altijd de pineut was. Ik heb op die manier een keer een halve dag op het politiebureau van Tongeren vastgezeten tot mijn vader me met zijn paspoort kwam bevrijden. Let wel - ik maakte gewoon een brommertochtje, en deed absoluut niets verdachts. Zelf droeg ik vanaf dat moment altijd mijn paspoort bij me, maar toen we met een groep vrienden naar het popfestival Jazz Bilzen gingen heeft de helft van het gezelschap het festival niet gehaald omdat de rijkswacht het nodig vond ze in het politiebureau vast te zetten. Waarom? We waren in hun ogen langharig werkschuw tuig, daarom.

Toen, in de jaren zestig, waren de langharigen steevast de pineut, nu kun je wel voorspellen wie er te pas en te onpas hun paspoort moeten laten zien - alle Nederlanders met een kleurtje. Willekeur ligt weer op de loer, en eerlijk gezegd vind ik dat Nederland hiermee een stap gezet heeft op weg naar een politiestaat. Ik zal dan ook in dit nieuwe jaar uit protest géén paspoort bij me dragen. Want vertel me niet dat Nederland hier veiliger van wordt. Onzin. Nederland wordt er juist een slag onveiliger van, omdat de deur naar machtsmisbruik op een ruime kier wordt gezet. In mijn jeugd was ik blij dat ik in Nederland woonde en niet in België, en die arrogante etterbakken van rijkswachters staan me nog net wat te goed bij om niet al te optimistisch te zijn over Nederlandse ambtenaren.

Er zijn gelukkig meer mensen die de identificatieplicht niet zo'n goed idee vinden, en we blijken het politiemensen in ieder geval wat moeilijker te kunnen maken, zie gelijk oversteken.

(HM, 31 december 2004)

Links zie je een kleine selectie uit mijn verzameling paspoorten. Helemaal boven het paspoort dat ik ooit maakte voor de Provinciale Bibliotheekcentrale voor Drenthe, voor de kinderboekenweek. Het thema was Europa, en binnenin vond je een prijsvraag en leestips. Daaronder een ongeldig gemaakt paspoort vol stempels die bewijzen dat ik ooit via Turkije, Iran, Afghanistan, Pakistan en India naar Nepal gereisd ben. Daaronder een paspoort dat eigenlijk een kunstwerkje is, en tenslotte een verkiezingspamflet van de PvdA voor de verkiezingen van 1989. Verder heb ik ook nog mijn huidige paspoort en een pas van uitgeverij de Kosmos voor de kinderboekenweek van 1982.

Schillen, schilde, geschil

Het aandeel van Nederlanders in de bevolking van Schilde was nog beperkt. De rijkswacht bestond nog. Armlastig en toch reislustig was ik aangewezen op liften. Frequent.
Slechts één keer problemen gehad met handtastelijkheid of te naïef om de andere keren op te merken.  Veel last gehad van liftgevers met een kolderieke rijstijl. Eén keer last gehad van rijkswacht. 

Ik liftte van Antwerpen naar Zoersel, een pokke-eindje. In Schilde liep mijn eerste lift af. Ik zocht een geschikte stopplek en nam de karakteristieke lifthouding aan: rechterhand ter hoogte van de rechterslaap, duim wijst uit een slappe vuist naar achter.
Er stopt een busje met rijkswachters. Of ze mijn identiteitskaart mogen zien. Natuurlijk. Ervaren in dit metier ben ik in het bezit van de benodigde documenten. Maar waarom eigenlijk deze controle? Doe ik iets fout? Dat wil ik weten en dus vraag ik het ook. Stekels worden opgezet. Ik verklaar me bereid mijn identiteitskaart te laten zien als ik een houdbaar motief mag vernemen.
Ten slotte krijg ik een motief te horen: ‘je kunt van huis weggelopen zijn’, waarna ik in een fractie van een seconde repliceer: ‘jij ook’.

Het is mis. Op hinderlijk aandringen zwaai ik met mijn document; je hoeft het niet af te geven, sterker nog, je mag het eigenlijk niet afgeven.
De semi-soldaat zal misschien een paar jaar ouder zijn. Hij begint proces verbaal op te maken. Als ik opeis een eigen verklaring te mogen afleggen wordt het een scheldpartij. Toegegeven, ik ga geen provocatie uit de weg. Het busje vertrekt en houdt halt driehonderd meter verder, net zoals te verwachten was. Meteen weer gaan liften was nauwelijks een optie. Dus werd ik bijna gedwongen de enige juiste actie te ondernemen. 

Het politiebureau van Schilde was gauw gevonden. Onder vertoon van mijn identiteitskaart vroeg ik mijn verklaring te verbaliseren. De diender tikte zonder morren mijn verklaring die qua strekking overeenstemt met het hiervoor vertelde.
Maanden later werd ik op het stadhuis van Sint-Niklaas geconfronteerd met een aanklacht van belediging van een rijkswachter in functie, en met mijn verklaring bij de gemeentepolitie van Schilde. De (politie-?) ambtenaar liet niet na enig verwijt aan me te richten. Seponeren van de aanklacht was echter de voorspelbare uitkomst.  “Rijkswacht versus Politie”.

(Hans van Ryssen)

terug naar de startpagina van moors magazine