In 1629 is de VOC, de Verenigde Oost-Indische Compagnie, de machtigste en rijkste handelsonderneming ter wereld, de eerste multinational ooit, met zijn eigen wetten en een eigen munt. Op zijn schepen gaat een vertegenwoordiger van de VOC mee, de zogenaamde opperkoopman, die boven de kapitein staat, een unicum in de geschiedenis. Voor alle zekerheid gaat er ook een vervanger mee. Die absolute macht en ijzeren discipline moesten er voor zorgen dat de schepen snel en vol beladen reisden en veel geld opleverden, want winst was alles.

In het geval van het spiegelretourschip Batavia ging helaas alles mis. Deze strip reconstrueert het verhaal van de Batavia aan de hand van een aantal hoofdpersonen die ik even aan je voorstel:

• Francisco Pelsaert, die is aangesteld als opperkoopman, en die ook verantwoordelijk is voor de kisten met goud en diamanten aan boord die een kapitaal waard zijn.
• Adriaen Jakobsz, de kapitein van het schip, een opvliegende alcoholist, die niet bepaald op kan schieten met Pelsaert
• Jeronimus Cornelisz, een jonge apotheker die is aangesteld als onderkoopman en die zijn eigen plannen heeft met het kapitaal dat het schip achter slot en grendel bewaart
• Wiebe Hayes, matroos en marsgast, een onverwacht goede kerel tussen al het andere gespuis aan boord, want de rest van de bemanning is geronseld in de achterbuurten van Amsterdam.
• Lucretia Jans – een rijke dame die haar drie kinderen begraven heeft en nu wil afreizen naar haar echtgenoot die zich op Java bevindt. Het verhaal zal zich voor een groot deel rond haar afspelen.

Er zijn nog wat bijfiguren – een dominee en zijn gezin waaronder een klein meisje, Zophie, dat een band opbouwt met Lucretia, Zwaantien, de dienster van Lucretia die een bedenkelijke rol gaat spelen in het verhaal en nog een aantal bemanningsleden.

Het verhaal begint als de Batavia veel te snel moet vertrekken omdat de VOC haast heeft. De betalende passagiers verblijven aan de ene kant van het dek, de bemanning aan de andere kant, en de bemanning mag absoluut geen contact hebben met de gasten. Als Lucretia op een van de eerste ruige nachten kotsend en zeeziek over de reling hangt roept een van de mannen lachend naar haar dat ze zo vanzelf zeebenen krijgt. Daar wordt hij de volgende dag meteen voor gestraft, en wel voor de complete bemanning plus alle gasten – iedereen moet toekijken hoe de man tien zweepslagen krijgt met de geselkat. Discipline, weet je nog?

En passant wordt steeds meer duidelijk hoe de VOC zijn personeel behandelt, en dan hebben we het over sanitaire voorzieningen, eten, water en nog veel meer. De apotheker ziet het allemaal aan en denkt dat hij wel een muiterij kan organiseren, als hij het slim aanpakt, want hij ziet ook wel dat de kapitein en de opperkoopman elkaar absoluut niet liggen, dus hij bespeelt de kapitein en gaat langzaam maar zeker het gezag van de opperkoopman ondermijnen.

Hoe het precies allemaal fout loopt en hoe het stapsgewijs bijna onvermijdelijk naar een ramp leidt, dat ga ik je hier niet allemaal vertellen, maar geloof me dat het een verbijsterend verhaal is dat vrijwel helemaal op waarheid berust ook nog. Het Batavia Logboek van Francisco Pelsaert was een van de belangrijkste bronnen, en al komt Pelsaert zelf er niet zo best uit, het verhaal wordt wel zeer overtuigend verteld.

Aan het eind van dit eerste deel heeft de Batavia schipbreuk geleden, dus ik ben bijzonder benieuwd naar het afsluitende tweede deel van dit unieke geschiedenisdrama.

• Dorison & Montaigne – 1629 …of het vreselijke verhaal van de schipbreukelingen van de Batavia – eerste deel – De Apotheker van de Duivel – Standaard Uitgeverij – hardcover – 136pp – € 35.-