Bardo betekent het einde van de Bardo Tetralogie – uitgeverij Scratch Books heeft besloten de laatste twee delen, Rege en Bardo, samen te voegen in één kloek boek, en dat is een goed idee.

Het is een strip waar je even moed voor moet verzamelen, want het is niet alleen een krankzinnig verhaal dat je hier voorgeschoteld krijgt, het is ook nog eens een bijzonder deprimerend verhaal, want niets, en dan ook werkelijk helemaal niets, gaat goed in deze strip.

We volgden in de eerste twee delen al de verhalen van Stolp en Rita, en de ongelukkige Stolp blijven we ook hier volgen, en we komen er als lezer en kijker steeds meer achter hoe het mis is gelopen in de wereld van Bardo, en waarom het ook nooit meer goed komt.

Kinderen moeten aan de staat worden afgegeven, waarna ouders een kloonkind krijgen voor twee jaar, maar het probleem van de onvruchtbaarheid, en van de sterfte onder dieren en planten wordt er niet door opgelost. In een waanzinnige tekenstijl laat Stefaniec zien wat de pillen doen die de waanzinnige geleerde die probeert de wereld van de ondergang te redden laat distribueren.

Dat levert ook in dit deel weer een aantal ronduit hallucinerende pagina’s op die je eerder als kunstwerken dan als reguliere strippagina’s kunt omschrijven. Bardo is daardoor bijna een Gesamtkunstwerk geworden, een combinatie van kunst, literatuur en strip, en daardoor een buitengewoon indringende leeservaring.

• Odija & Stefaniec – Bardo – Scratch Books – hardcover – 240 pagina’s – € 39,95
• Bestel het boek rechtsreeks bij uitgeverij Scratch Books