Annick is zeventien als haar oma acute leukemie krijgt waardoor ze een beenmergtransplantatie nodig heeft. Als blijkt dat zij en haar broer beiden geen match zijn (ze blijken niet eens verwant) gaat Annick op zoek naar een levende bloedverwant van haar oma, aan de hand van vijf koperetsen van Amsterdamse gebouwen – dat is het enige bezit uit de jeugd van haar oma. De maker van die prenten, ene Emma B, brengt haar terug in de tijd.

We gaan via een subliem geconstrueerd verhaal, een verhaal dat bovendien voor een heel groot deel verteld wordt door een merel (de zwarte tekstbalkjes zijn die van de merel) terug naar het Amsterdam van 1943, waar de achttienjarige Emma ziet hoe Joodse mensen vanaf de Hollandsche Schouwburg worden gedeporteerd.

Ze sluit zich aan bij het verzet, gaat persoonsbewijzen vervalsen, vindt onderduikadressen voor twee jonge kinderen en raakt uiteindelijk betrokken bij de grootste bankroof ooit, onder de neus van de bezetter. Kunst is een reddingsboei voor de verzetsmensen in dit verhaal, dat meteen ook een universeel verhaal over verzet wordt.

Maria van Lieshout weet in Het lied van de merel op een fenomenale manier foto’s en tekeningen met elkaar te combineren, waardoor je je er steeds intens van bewust blijft dat dit verhaal geen fictie is, maar een waargebeurd verhaal uit de bezettingstijd, in ieder geval voor het allergrootste deel. De vijf prenten van essentiële plekken laten ons telkens uitgebreid stilstaan bij die plaatsen die we nooit mogen vergeten.

Armando had het over “schuldig landschap”, en dat begrip kun je ook toepassen op bijvoorbeeld de Hollandsche Schouwburg – dat is een plek waar altijd en eeuwig een zwarte wolk boven zal blijven hangen voor iedereen die weet wat daar is gebeurd.

Van Lieshout maakte een aangrijpende, persoonlijke geschiedenis, waarin heden en verleden met elkaar vervlochten raken op een bijzonder fraaie manier. Een klein meesterwerkje!

• Maria van Lieshout – Het Lied van de Merel – Nijgh & Van Ditmar – € 27,50
• Bestel het boek bij je lokale boekwinkel of rechtstreeks bij Uitgeverij Nijgh & van Ditmar