Striptekenaar Aimée de Jongh bezocht in 2017 voor het eerst de vluchtelingenkampen op het Griekse eiland Lesbos, die op dat moment overvol waren. Vluchtelingen moesten vaak maandenlang wachten op de uitslag van hun asielaanvraag. Journalisten waren in die kampen niet welkom en camera’s waren er verboden, maar De Jongh wist met haar tekenspullen toch de mensen en hun omstandigheden vast te leggen, en dat resulteerde in een stripverhaal van 25 pagina’s dat onder de titel De Wachtkamer van Europa in de NRC werd gepubliceerd. In 2024 en 2025 ging Aimée opnieuw naar Lesbos en dat  resulteerde uiteindelijk in deze indrukwekkende graphic novel Samir.

Samir komt uit Syrië en woont met zijn ouders in een container achter prikkeldraad in het vluchtelingenkamp. Zijn enige bezittingen zijn een jerrycan die hij altijd met zich meesleept en een voetbal die hij gevonden heeft. Hij mag van zijn vader eigenlijk niet voetballen omdat hij hartproblemen heeft maar wil het stiekem heel graag leren.

Wat De Jongh ongelofelijk knap doet is alle aspecten van het leven in een vluchtelingenkamp aan de orde laten komen op een volstrekt vanzelfsprekende manier, en tegelijk gaat het ook nog eens over de overtocht, over het leven na het kamp en over de reacties van de buitenwereld.

Om dat laatste even aan te stippen – je ziet een paar keer een ouder Amerikaans toeristenechtpaar dat duidelijk alleen op vakantie is om van het mooie Europa te genieten – zij kijken dan ook zeer nadrukkelijk de andere kant op als ze met hekken, prikkeldraad of vluchtelingen geconfronteerd worden. Maar dan is er ook de restaurant-eigenaar, die tegen zijn dochter zegt “gauw, naar binnen, een vluchteling”, waarna de dochter even later met twee grote zakken eten voor de vader van Samir naar buiten komt. Dat ontroerde me niet alleen, ik vind het ook mooi dat De Jongh dit soort hoopgevende mensen ook in haar boek opneemt.

Hoe het vluchtelingenkamp is ingedeeld, daar word je dan weer minder vrolijk van – de containers moeten steeds worden gedeeld door twee gezinnen, van verschillende afkomst, anders zou het wel eens te gezellig kunnen worden. En dat terwijl er ook nog behoorlijk wat containers leeg blijken te staan. Zelf verberingen aanbrengen, zoals afdakjes, is verboden, die worden meteen weer door de plotie affgebroken.

Als er een nieuw gezin in hun container komt zie je overigens ook hoe mobiele telefoons voor vluchtelingen op verschillende manieren van levensbelang kunnen zijn – met het nieuwe gezin wordt via een vertaal-app gecommuiniceerd, en met het thuisfront wordt ook via de mobiele telefoon contact gehouden.

Hoe het met de kinderen in het kamp gaat, daar gaat het ook veel over – het jongste kind van de Afgaanse familie heeft haar hele leven in tenten gewoond en heeft nog nooit een deur gezien, en begint te krijsen bij dit onbekende verschijnsel. Het oudste kind wordt door Samir op sleeptouw genomen – zij krijgt, met behulp van de vertaal-app, een tour door het kamp, waar wij als lezer uiteraard ook veel van opsteken.

Het aangrijpendste stuk van het boek vind je overigens tegen het einde, als Samir en zijn ouders hun papieren hebben en ze naar Athene kunnen gaan. Haar vriendin vraagt of ze Sufyan dan niet eerst moeten opzoeken, omdat ze er anders altijd spijt van zullen hebben als ze dat niet gedaan hebben. Ze hebben daar eigenlijk geen geld voor, maar krijgen dan het geld toegestopt van hun vrienden en gaan op weg. Meer zeg ik niet.

Een boek waarin vluchtelingen eindelijk weer eens gewoon echte mensen worden, met een behoorlijk wat dramatischer leven dan dat van jou en mij, dat wel. Een bijzonder indrukwekkende prestatie van Aimée de Jongh en een boek dat je lang zal bijblijven.

• Aimée de Jongh – Samir – Scratch Books – hardcover – € 29,95
• Bestel het boek rechtstreeks bij uitgeverij Scratch Books