Tussen 18 januari en 13 december 1940 werden er door de nazi’s 10654 mensen vermoord in Grafeneck, een voormalig katholiek klooster. Het ging om mensen met een beperking, lichamelijk of psychisch. Ze werden in bussen naar Kasteel Grafeneck vervoerd en werrden dezelfde dag in een gaskamer vermoord die in het kasteel was ingericht. Dit was een door de staat geregelde, systematisch georganiseerde massamoord die door de latere holocaust door de geschiedenis bijna is vergeten.

Kunstenaar Jochen Meyder hoorde voor het eerst in 1983 over deze massamoord en liet het aantal slachtoffers eens goed tot zich doordringen. In zeven jaar tijd maakte hij tienduizendzeshonderdvierenvijftig terracotta figuren, elk met een unieke vorm en een uniek gezicht. Die terracotta beelden werden voor een glazen muur geplaatst bij het Grafeneck Documentatie Centrum. Bezoekers konden de beeldjes vastpakken en zich zo verbonden voelen met de slachtoffers. Toen het aantal te groot en te deprimerend werd mochten de bezoekers een beeldje mee naar huis nemen, zodat de slachtoffers op een bepaalde manier posthuum eerherstel kregen.

Dankzij gesprekken met de Zwitserse componist Thomas Fortmann en diens Duits-Canadese vriend Helmut Lipsky werd er een herinneringsconcert gegeven dat een groot succes werd. De klassieke composities zijn deels geïnspireerd door Bach en Beethoven, maar het indrukwekkendste stuk is zonder het door Thomas Fortmann gecomponeerde Grafeneck 1940, een stuk van ruim twintig minuten, waarmee dit aangrijpende album afsluit.

Soms denk je dat je een compleet orkest hoort, maar je hoort in feite alleen pianiste Louise Bessette, Violist Helmut Lipsky (die ook twee stukken componeerde, een “naar  Bach”, een “naar Beethoven”) en percussionist Olivier Maranda, die een uitgebreid arsenaal aan percussie bespeelt. Bij optredens zie je op een groot doek het hele verhaal van Grafeneck, wat de muziek volgens mij nog aangrijpender maakt dan hij toch al is.

Een bijzonder album over een gebeurtenis die niet vergeten mag worden .

• Grafeneck 10654 – Thomas Fortmann& Helmut Lipsky -. Effendi Records – FND 179

Luister hier naar een paar fragmenten: