Aanwakkerend vuur, Joe Sacco’s beeldverhaal over de eeuwigdurende strijd in India, is een boek waar je even voor moet gaan zitten, want je krijgt hier een indringende geschiedenisles over een land waar we hier in het westen nauwelijks iets over geleerd hebben in onze geschiedenislessen op school.

Joe Sacco concentreert zich op een reeks gewelddadige incidenten die in 2013 plaatsvonden in drie districten van de deelstaat Uttar Pradesh in India, tussen moslims en hindoes, maar die relatief kleinschalige incidenten staan voor het veel grotere probleem waar India al mee worstelt sinds de Britten in 1947 India en Pakistan onafhankelijk verklaarden – Pakistan was voor de moslims, India voor de hindoes, zo was de simplistische oplossing van de Britten, en dat had ronduit desastreuze gevolgen.

Ik kende dat verhaal al door Ved Mehta’s autobiografische boek The Ledge Between the Streams, waarin hij beschrijft hoe zijn familie uit Pakistan moest vluchten, en waarin je je soms middenin het slagveld waant, maar stripjournalist Sacco laat in deze indrukwekkende graphic novel zien dat het niet alleen om een religieuze strijd gaat, maar dat klasseverschillen een minstens even grote rol spelen.

Hij laat mensen van alle kanten aan het woord, en tegenover mensen die zeggen dat vroeger alles beter was en dat iedereen goed en vreedzaam met elkaar omging, hoor je ook een gevluchte landarbeider zeggen, als hem wordt gevraagd naar de verstandhouding met zijn vroegere buren: “Wat is de verstandhouding tussen een meester en een knecht?”.

Er wordt een verhaal verteld over een jonge vrouw die verkracht is door twee jongens en die met doorgesneden keel is achtergelaten. Ze heeft het overleefd, maar gerechtigheid kan de familie wel vergeten, want de daders horen bij de rijken van het dorp, en dat betekent ook dat de politie niets doet – als ze hogerop gaan worden er steekpenningen verwacht, maar daar hebben ze het geld niet voor, en zo gaat het verder. Corruptie is dus ook een probleem, en naast de religie die de boel in vuur en vlam kan zetten vooral ook de ongelijkheid – arme mensen, meestal landloze boeren in dit geval, hebben een achterstand die niet valt in te halen.

Het fascinerende aan dit verhaal is dat Sacco, doordat hij niet alleen met overheidsfunctionarisssen, politieke leiders en dorpshoofden heeft gepraat, maar ook met journalisten en vooral ook de slachtoffers, laat zien hoe gecompliceerd geweld werkt, en hoe massa’s een rol kunnen spelen, op een andere manier dan leiders. De media spelen hun spel ook mee, soms op een bijzonder onplezierige manier (zo komt iemand met mappen vol krantenknipsels die bewijzen dat er alleen hindoemeisjes door moslims verkracht zijn, en geen enkel moslimmeisje door een hindoe).

Sacco luistert en vertelt de verhalen, zet ze naast elkaar, en als lezer val je van de ene verbijsterende verbazing in de andere, en je kunt uiteindelijk alleen maar concluderen dat de eeuwigdurende strijd nog lang niet gedaan is. Maar je begrijpt wel beter hoe het allemaal zo kon gebeuren. Een schokkend boek, om te lezen en te herlezen.

• Joe Sacco – Aanwakkerend vuur – De eeuwigdurende stijd in India – Concerto Books – hardcover 144pp – € 28,99
• Bestel het boek rechtstreeks bij uitgeverij Concerto Books