Yiddish Glory: The Lost Songs of World War II was een bijzondere verzameling liedjes, tijdens de tweede wereldoorlog verzameld door een groep wetenschappers onder leiding van ethnomusicoloog Moisei Beregovsky (1892 – 1961). Het gaat om liedjes die geschreven zijn door Joodse soldaten van het Rode Leger, vluchtelingen, slachtoffers en overlevenden van Oekraïense ghettos. De verzameling leek verloren te zijn gegaan doordat Stalin na de oorlog gewoon doorging met een heksenjacht op de joden en alle onderzoekers naar de goelag liet afvoeren.

Gelukkig bleek alles bewaard in ongemarkeerde dozen in de archieven van de Nationale Bibliotheek van de Oekraïne, waar ze ontdekt werden door de Jiddische professor Anna Shternshis  die in Kiev over deze liedjes hoorde. Zij realiseerde zich al snel dat deze kwetsbare, vaak handgeschreven velletjes papier een aantal van de indrukwekkendste, aangrijpendste en belangrijkste Jiddische liedjes uit de Tweede Wereldoorlog bevatten.

Dat leidde tot een indrukwekkend album met aangrijpende en soms ronduit bloedstollende liedjes, die een bijzonder indringend beeld geven van de manier waarop Joden midden in de hel de waanzin om zich heen probeerden te bedwingen.. Het vervolg, Yiddish Glory – The Silenced Songs of World War II is al net zo indrukwekkend, met opnieuw een bijzonder sterk gezelschap dat deze unieke liedjes tot leven weet te brengen, in de klezmer-stijl van het Oost-Europa van ruim een halve eeuw geleden, met een paar zangers die de juiste snaar weten te raken.

Verhalen uit de Oekraïne en Polen, waarin Joden de hel waarin ze toen leefden tot in detail voor je laten verschijnen. Alles wordt in het Jiddisch gezongen, maar het boekje levert een Engelse vertaling erbij, en als je een klein beetje moeite doet is het Jiddisch meestal heel goed te volgen.

Op 18 augustus 1950 werd etnomusicoloog Moisei Beregovsky gearresteerd vanwege zijn werk rond het verzamelen van Jiddische liederen die tijdens de Holocaust waren geschreven. Beregovsky’s verzameling werd in beslag genomen, hij werd voor zes slopende jaren naar de goelag gestuurd en stierf in de veronderstelling dat deze liederen, die de gruweldaden van de nazi’s in Oekraïne, Moldavië en Polen beschreven, voor altijd verloren waren gegaan… totdat bibliothecarissen in Kiev Beregovsky’s verzameling herontdekten in een voormalig Sovjetarchief.

“Elk lied op dit album is controversieel”, legt Anna Shternshis (Universiteit van Toronto) uit, die Yiddish Glory heeft samengesteld. “Sommige vertellen verhalen over illegale grensovergangen, andere veroordelen medegevangenen in het getto wegens corruptie, terwijl weer andere verhalen onthullen over verraad door voormalige vrienden en buren die gevangenisbewakers werden in plaats van metgezellen. Elk lied bevat geheimen, omdat het hardop zingen ervan tot gevangenisstraffen kon leiden. Toch is elk lied ook een getuigenis van het feit dat sommige mensen die hebben meegemaakt wat ze hebben meegemaakt, simpelweg hebben geweigerd te zwijgen.”

Dit album is het resultaat van maar liefst veetien jaar nauwgezet onderzoek, waaronder Shternshis’ expedities door Europa en Centraal-Azië en door voormalige Sovjetarchieven, waar ze de dossiers van de KGB vond over de manier waarop Beregovsky werd ondervraagd en gemarteld. Dat maakt de liedjes alleen maar nog schrijnender.

 

Luister hier naar een paar fragmenten: